bilmediklerimiz enflasyon emeklilik ötv döviz deva akp chp mhp covid korona virüs gazete manşetleri haber
DOLAR
8,4024
EURO
10,1905
ALTIN
503,56
BIST
1.454
Adana Adıyaman Afyon Ağrı Aksaray Amasya Ankara Antalya Ardahan Artvin Aydın Balıkesir Bartın Batman Bayburt Bilecik Bingöl Bitlis Bolu Burdur Bursa Çanakkale Çankırı Çorum Denizli Diyarbakır Düzce Edirne Elazığ Erzincan Erzurum Eskişehir Gaziantep Giresun Gümüşhane Hakkari Hatay Iğdır Isparta İstanbul İzmir K.Maraş Karabük Karaman Kars Kastamonu Kayseri Kırıkkale Kırklareli Kırşehir Kilis Kocaeli Konya Kütahya Malatya Manisa Mardin Mersin Muğla Muş Nevşehir Niğde Ordu Osmaniye Rize Sakarya Samsun Siirt Sinop Sivas Şanlıurfa Şırnak Tekirdağ Tokat Trabzon Tunceli Uşak Van Yalova Yozgat Zonguldak
İstanbul
Gök Gürültülü
23°C
İstanbul
23°C
Gök Gürültülü
Salı Gök Gürültülü
22°C
Çarşamba Gök Gürültülü
24°C
Perşembe Gök Gürültülü
24°C
Cuma Gök Gürültülü
24°C

7 Soruda Koronavirüs Aşıları: Ne Kadar Süre Koruyor? Booster Aşı Ne Demek?

Covid-19 aşısı olanlar, aşıların yüksek koruyuculuk düzeylerinin ne kadar mühlet geçerli olacağına dair büyük bir merak içinde. Aşılarla ilgili …

7 Soruda Koronavirüs Aşıları: Ne Kadar Süre Koruyor? Booster Aşı Ne Demek?
20/04/2021 15:10
0
A+
A-
Covid-19 aşısı olanlar, aşıların yüksek koruyuculuk düzeylerinin ne kadar mühlet geçerli olacağına dair büyük bir merak içinde. Aşılarla ilgili merak edilen soruların cevapları verildi.

s c7d336a566b4773a14edb59e91cf27805970b0cf

Dünyanın dört bir yanında ve Türkiye’de, Covid-19’a karşı aşılama çalışmaları devam ediyor. Uzmanlar aşının virüse karşı en güçlü silah olduğunun altını daima çizerken, sırası gelenin en kısa müddette aşısını olmasını tavsiye ediyor.

Türkiye’de aşılama 14 Ocak tarihinde Sinovac’ın ürettiği inaktif CoronaVac aşısının kullanımıyla başladı. 2 Nisan tarihinden bu yana ise hem bu aşı hem de mRNA teknolojisiyle üretilen Pfizer/BioNTech aşısı uygulanıyor.

Aşı olanların aklında ise değerli bir soru var: Bu bizi ne kadar müddet koruyacak? Bilhassa gitgide yaygınlaşmakta olan varyant virüsler, aşının koruyuculuğu ve bunun müddetiyle ilgili soru işaretlerini artırıyor. Biz de sizin için bu soruya yanıt aradık. 

Hürriyet’ten Sevin Turan ve Gaye Kobal’ın haberinde, aşı üreticilerinin açıklamalarının yanı sıra, ABD’de bulunan Jackson Laboratuvarı Enstitüsü Baş Araştırmacısı immünoloji uzmanı Prof. Dr. Derya Unutmaz’dan ve Enfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji Anabilim Kısmı Dr. Öğr. Üyesi Gülay Okay’dan aşılarla ilgili merak edilen soruların cevapları yer aldı.

Aşıların müdafaa müddeti ne kadar?

s 14767a832bdf233271b64de764f1d78c54fb4c7b

Hastalığı geçirip düzgünleşmiş olanlarla ilgili araştırmalar, bağışıklığın en az 6-8 ay ortası sürdüğüne işaret ediyor. Bilim insanları aşıların da en azından bu aralıkta esirgeyici olacağını düşünüyor. Lakin bu mevzuda kesin konuşmak mümkün değil zira elde şimdi gereğince bilgi yok.

Çünkü salgının birinci devirlerinde yayılım suratını en tesirli biçimde düşürmek isteyen bilim insanlarının önceliği en kısa müddette aşıların geliştirilmesi oldu. Bu noktada aşıların ne kadar müddetliğine müdafaa sağlayacağı ya da ilerleyen vakitte aktiflik düzeyinin azalıp azalmayacağı üzere mevzular öncelik listesinin alt sıralarına kaydı. Bir diğer deyişle yapılan çalışmalarda “Salgını durdurmak için nasıl bir aşı geliştirebiliriz? Virüse karşı en tesirli formül hangisi?” üzere noktalara odaklanıldı. Bugün aşıların virüs karşısında tesirli olduğunu gören bilim insanları ve ilaç üreticileri, bu tesirin ne kadar süreceği üzerinde çalışmalara başladı.

Bu mevzuda görüşlerine başvurduğumuz uzmanlardan, Prof. Dr. Unutmaz, Pfizer/BioNTech, Moderna ve Johnson & Johnson aşıları hakkında, “Şahsi görüşüm bu aşıların yıllarca müdafaa sağlayacağı tarafında. Zira aşı sonrası çok düzgün bağışıklık kazanılıyor ve yüksek antikor düzeyleri oluşuyor” derken, antikor sayıları kadar hafıza hücresi de denen T hücrelerinin de kıymetli bir etken olduğunu hatırlattı.

Dr. Öğretim Üyesi Okay ise Sinovac aşısının koruyuculuk oranının ülkemizde yapılan klinik çalışmalarda yüzde 83 olarak bulunduğunun altını çizdi lakin aşının ne kadar müddet koruyuculuk sağlayacağı ile ilgili elde şimdi bilgi bulunmadığını belirtti. Okay, “Bu aşı ile kitle aşılamaları ülkemizde ve başka kimi ülkelerde birkaç aydır yapılıyor. Sinovac’ın Faz3 çalışmalarıyla ve kitle aşılamasında aşılanan bireylerin izlenmesiyle aşının koruyuculuk mühleti ile ilgili daha net bilgilere ulaşabiliriz” diye konuştu.

Devlet kurumları ne diyor?

s 8d49691d70b63fea95d73e2f3c1711890d391e37

Sıhhat Bakanlığı Covid-19 Aşısı Bilgilendirme Platformu’nun Sıkça Sorulan Sorular kısmında, yer alan “İnaktif Covid-19 aşısı olduktan sonra hastalığa karşı ne kadar müddet korunacağım?” sorusunun cevabı şöyle: “Klinik çalışmalarda, inaktif Covid-19 aşılarının hastalığa karşı esirgeyici tesirinin yüksek olduğu gösterilmiştir. Covid-19 aşılarının koruyuculuk mühleti şimdi bilinmemektedir, bunun için ek araştırmalara gereksinim bulunmaktadır.”

ABD Hastalık Denetim ve Tedbire Merkezleri’nin internet sitesinde yer alan sıkça sorulan sorular kısmında ise “Uzmanlar hala aşıların gerçek hayatta ne kadar müddet hami olduklarını öğrenme aşamasındalar” sözleri kullanılıyor. (ABD’de mRNA teknolojisiyle üretilen Moderna ve Pfizer/BioNTech aşıları ile vektör teknolojisi kullanılarak üretilen ve kan pıhtısına yol açtığı için kullanımına bir müddetliğine orta verilen Johnson & Johnson aşıları uygulanıyor.)

İlaç üreticileri ne diyor?

s 66e6ef0e3a0b3825ca8afaa0c5401e15a38c53f4

Uzmanlar şimdi net bir mühletten bahsetmenin mümkün olmadığının altını çizerken ilaç üreticilerinin gerçekleştirdiği klinik deneyler, aşıların koruyuculuk mühletine dair birtakım ipuçları veriyor. Son olarak 6 Nisan’da Moderna’nın bilim mecmuası New England Journal of Medicine’e gönderdiği mektupta, iki doz aşısını olan şahıslarda, aşının yüksek düzey koruyuculuğunun 6 aya kadar çıktığı bildirildi. Şirketin yürüttüğü araştırmaya katılan toplam 900 kişinin 6 ay evvel iki doz aşılarını oldukları ve yüzde 90’ından fazlasının Covid-19’a yakalanmadığı söz edildi. Moderna daha evvel aşının aktiflik oranının yüzde 94,5 olduğunu duyurmuştu. Son açıklanan bilgiler, aşının aktifliğinin 6 ayda yüzde 4 ila 5 oranında bir kayba uğradığına işaret ediyor.

Moderna’nın açıklamasının bir gibisi de Pfizer’den geldi. 1 Nisan tarihinde, BioNTech işbirliğiyle üretilen Covid-19 aşılarının koruyuculuğuna dair bir açıklama yapan şirket, 46 bin kişinin verisinin izlendiğini ve ikinci dozun uygulanmasından itibaren 6 ay sonra aşının koruyuculuk düzeyinin yüzde 91,3’te olduğunu açıkladı. Pfizer ayrıyeten aşıların ağır olaylara karşı müdafaa tesirinin de 6 ay sonra yüzde 95 düzeyinde olduğunu bildirdi. Pfizer ve BioNTech Şubat ayından beri de üçüncü doz aşı uygulamasıyla varyantlara karşı da muhafaza sağlanıp sağlanamayacağını test ediyor.

Hem Moderna’nın hem de Pfizer/BioNTech’in açıklamalarındaki 6 ay vurgusunun nedeni, aşı çalışmalarının 8 ay evvel başlaması ve bu şirketlerin geliştirdikleri aşıların klinik denemelerde elde edilen birinci sonuçlarını Kasım 2020’de açıklamış olması. Hasebiyle bu açıklamalar 6’ncı ayın sonunda aşının tesiri geçecek manasına gelmiyor. Vakit ilerledikçe gelecek yeni açıklamalarla bu oranların da güncellenmesi bekleniyor.

Türkiye dahil 18 ülkede uygulanan Sinovac eseri CoronaVac ile ilgili de şirketin CEO’su Yin Veidong’dan açıklama geldi. Çin’in önde gelen gazetelerinden Küresel Times’a konuşan Yin, ellerindeki datalara nazaran, aşının, ikinci doz uygulandıktan sonraki iki ay boyunca yüzde 80-90 aralığında muhafaza sağladığını fakat aşı olan bireylerdeki antikorların vakitle azaldığını söyledi. Yin, 8 Mart tarihli röportajında, “Şu an bir yandan 6’ncı aydan sonraki muhafaza oranlarıyla ilgili dataları tahlil ediyor bir yandan da üçüncü doz aşı uygulanmasının muhafaza düzeyini artırıp artırmayacağıyla ilgili denemeler yapıyoruz. Yakın vakitte sonuçları bekliyoruz” tabirlerini kullandı.

Bu aşılardan daha evvel üretilen ve acil kullanım müsaadesi alan birinci aşı olan Rusya kaynaklı Sputnik V aşısıyla ilgili son yapılan açıklamada ise aşının koruyuculuğunun “ömür boyu” devam edebileceği bildirildi. Sputnik V aşısını geliştiren Gamaleya Epidemiyoloji ve Mikrobiyoloi Araştırma Enstitüsü’nün direktörü Aleksandr Gintsburg, 10 Nisan’da Rus basınına yaptığı açıklamada, “Sputnik V aşısının iki yıl değil, ömür uzunluğu tesirli olacağına dair umudum var. İki doz aşı olunca, 5-10 yıl, daha uzun müddet tesirli olabilir. Daha evvel dediğim üzere, vasiyetimde antikorlarımı torunlarıma miras bırakacağım” diye konuştu. Gintsburg, 6 ay ila 1 yıl içinde yapışacak bir araştırma kapsamında antikor düzeyi azalan hastalara tekrar aşı yapmayı planladıklarını da belirtti.

Ginstsburg, 2 Şubat’ta da “Aşının birkaç ay ya da bir yıl değil, en az 2 yıl bağışıklık sağlayacağına dair güçlü bir umuda sahibiz. Şu ana kadarki klinik denemelerden elde ettiğimiz sonuçlar da bunu teyit ediyor. Elbette bu alanda çalışmalarımızı sürdürüyoruz” demişti. Bu açıklamayla tıpkı gün bilim mecmuası Lancet’te yayımlanan bir araştırmada, Sputnik V aşılarının ortalama aktiflik oranının yüzde 91,6, 60 yaş üstü şahıslardaki aktiflik oranının ise yüzde 91,8 olduğu açıklanmıştı. Sıhhat Bakanı Dr. Fahrettin Koca geçtiğimiz günlerde Rus yetkililerle Sputnik V aşısı için yapılan görüşmelerin hızlandığını duyurmuştu.

Aşının korunma müddetini belirleyen faktörler neler?

s 4f152a07cf48361d689e4a7db6add52adbe00e25

Washington Post gazetesine konuşan ABD’li uzmanlara nazaran, aşıların koruyuculuk mühleti şahıstan bireye değişebiliyor. Oregon Eyalet Üniversitesi Global Sıhhat Merkezi Yöneticisi Chunhuei Chi, bağışıklık reaksiyonu daha güçlü olan şahısların daha fazla antikor ve hafıza hücresi ürettiğini lakin daha güçlü bağışıklık reaksiyonunun de direkt bağışıklık müddetinin uzun olacağı manasına gelmediğini söz ediyor. 

Dr. Öğr. Üyesi Okay, bağışıklık müddetini değiştiren faktörleri şöyle sıralıyor: “Kişinin o sıradaki bağışıklık durumu, kullandığı bağışıklığı baskılayan ilaçlar, kronik hastalığının olması üzere kimi durumlar aşının aktifliğini değiştirebilir.” Okay, Sinovac aşısı uygulanan şahıslarda yapılacak çalışmalarla bu husus ile ilgili datalar elde edildikçe daha yanlışsız bilgilere sahip olacağımızı da kelamlarına ekliyor.

Varyantlar bağışıklık müddetini nasıl etkiliyor?

s 83fa2bda92a023486841575920a430485bb9c30e

Bağışıklığı etkileyecek bir başka faktör de varyantların geleceği. Yeniden Washington Post’a konuşan Indiana Üniversitesi Tıp Fakültesi’nden bulaşıcı hastalıklar uzmanı Lana Dbeibo, şayet bir kişi aşının ürettiği antikorlardan kaçabilen bir virüs varyantıyla enfekte olursa, aşının en başta bekleneceği kadar tesirli olamayabileceğini söz ediyor.

Prof. Dr. Unutmaz da ortaya çıkan varyant virüslerin birtakım aşılardan kaçabildiğini belirerek, “Bunlar için de şirketler ayrıyeten bir tek dozluk aşı daha hazırlama çalışması içindeler. Tahminen 1 yıl sonra tek doz aşı daha yapılabilir. Bilhassa yaşlı kümelerde daha az bağışıklık cevabı olduğu için ‘booster’ yani üçüncü doz aşı yapılabilir” diyor.

Booster aşı ne demek?

s 1108c18b739c4f18e5a4bb884d8acb824e2f3df2

Bağışıklık sistemini desteklemek emeliyle periyodik olarak uygulanan ek doz aşılara “booster” deniyor. Bu aşıların yapılmasının sebebi birinci aşılamadan sonra oluşan antikorların, virüsle karşılaşmadıkları takdirde vakit içinde körelmeleri ve savaşmayı unutmaları.

“Booster” aşılarının uygulama dönemleri hastalık yapan mikroorganizmaya nazaran değişiyor. Örneğin tetanoz ya da difteri üzere hastalıkların aşılarında “booster” müddeti 10 yıl. Covid-19 bağışıklığının daha evvelki mevsimsel koronavirüsler üzere olması durumunda, burada da bir “booster” muhtaçlığı kelam konusu olabilir. Covid-19’da dönemin 1-2 hatta 3 yıla kadar çıkabileceğini belirten uzmanlar bulunuyor.

Prof. Dr. Unutmaz, aşının koruyuculuğunun azaldığını yahut sona erdiğini varsayım etmenin çok kolay olmadığını söz ederek şöyle devam ediyor:

“Antikorlara bakılarak saptanabilir ancak antikorun düşük olması da muhafaza olmadığı manasına gelmez. Burada T hücreleri kıymetlidir. Antikorlar, virüsün bedene uğramasıyla tekrar fonksiyona geçebilir. Ağır hastalık ve vefatları tedbire bakımından koruyuculuk uzun müddet devam edecektir. Antikor düzeyleri azaldığında ise bulaş riski artmış olabilir, bu durumda da üçüncü doza gereksinim olabilir.”

Pfizer CEO’su Albert Bourla ise insanların aşılandıktan bir yıl sonra “booster” aşılarına gereksinim duyabileceklerini, akabinde da her yıl tertipli aşılama muhtaçlığının kelam konusu olabileceğini açıkladı. Bourla, “Çocuk felci üzere bir dozun kâfi olduğu aşılar vardır. Bir de her yıl olmanız gereken grip üzere aşılar vardır. Covid virüsü çocuk felcinden çok gribe benziyor” diye konuştu.

Aşının aktifliği nasıl artırılabilir?

s 3276faa19a9ff15d63f471adf1e0bda5894df6a5

Aşı olanlar için bir öbür kıymetli noktada da aşıdan azamî mühlet ve yoğunlukta müdafaa elde edebilmek. Bu nedenle aşının aktifliğini artırmanın yolları da merak ediliyor. Prof. Dr. Unutmaz, bu soruyla ilgili olarak şunları söylüyor: “Hiçbir aşı yüzde 100 esirgeyici değildir. Aktiflik oranını artırmak için aslında yapılacak pek bir şey yok, neler yapılmamalı sorusu daha değerli.”

Dr. Öğr. Üyesi Okay ise aşı aktifliğini azaltan faktörleri şöyle sıralıyor: 

“Örneğin bağışıklığı baskılayan ilaç kullanan hastalara aşının bu ilaçlarla birebir vakitte uygulanmaması önerilir. Bağışıklığı baskılayan ilaçların aşının yapılmasından mümkünse en az 14 gün sonra yapılması önerilir. Kemoterapi gören kanser hastalarında ise kemoterapi tamamlandıktan en az üç ay sonra aşının yapılması gerekir.”

Yorumlar

Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu yukarıdaki form aracılığıyla siz yapabilirsiniz.