bilmediklerimiz enflasyon emeklilik ötv döviz deva akp chp mhp covid korona virüs gazete manşetleri haber
DOLAR
8,4613
EURO
10,0729
ALTIN
498,23
BIST
1.392
Adana Adıyaman Afyon Ağrı Aksaray Amasya Ankara Antalya Ardahan Artvin Aydın Balıkesir Bartın Batman Bayburt Bilecik Bingöl Bitlis Bolu Burdur Bursa Çanakkale Çankırı Çorum Denizli Diyarbakır Düzce Edirne Elazığ Erzincan Erzurum Eskişehir Gaziantep Giresun Gümüşhane Hakkari Hatay Iğdır Isparta İstanbul İzmir K.Maraş Karabük Karaman Kars Kastamonu Kayseri Kırıkkale Kırklareli Kırşehir Kilis Kocaeli Konya Kütahya Malatya Manisa Mardin Mersin Muğla Muş Nevşehir Niğde Ordu Osmaniye Rize Sakarya Samsun Siirt Sinop Sivas Şanlıurfa Şırnak Tekirdağ Tokat Trabzon Tunceli Uşak Van Yalova Yozgat Zonguldak
İstanbul
Az Bulutlu
34°C
İstanbul
34°C
Az Bulutlu
Cuma Sıcak
35°C
Cumartesi Sıcak
35°C
Pazar Açık
34°C
Pazartesi Sıcak
36°C

Bebeklerde dil gelişiminin evreleri nasıl olmalı?

Bebeklerde lisan gelişiminin kıymetine işaret eden uzmanlar, bebeklerin bilhassa 12-18 ayda ortalama 5-20 söz bilmeleri gerektiğini ve kolay iki …

Bebeklerde dil gelişiminin evreleri nasıl olmalı?
24/06/2021 13:51
0
A+
A-
60d45a8255427f322cff4655
Bebeklerde lisan gelişiminin kıymetine işaret eden uzmanlar, bebeklerin bilhassa 12-18 ayda ortalama 5-20 söz bilmeleri gerektiğini ve kolay iki sözlük cümleler kurması beklendiğine dikkat çekiyor. Uzmanlar, “Eğer sözleri kullanmak yerine işaret lisanını kullanıyorsa, sizin isteklerinize reaksiyon vermiyorsa, birtakım sesleri çıkarmıyorsa bir uzmanla görüşmek gerekmektedir.” ikazında bulunuyor.
60d45a8355427f322cff465b

Uzmanlar, 0-12 ay ortasında lisan gelişimi için kesinlikle bebeklerle konuşmak gerektiğini, yanıt vermese bile sözleri tekrar etmenin kıymetli olduğunu vurguluyor. Ebeveynlere, 0-3 yaş ortası ekrandan uzak tutulması tavsiyesinde de bulunuyor.

60d45a7b55427f322cff4651

Bebekler, doğdukları andan itibaren konuşamasalar bile yüz sözleri, ağlamalar ve seslerle irtibat kurarlar ve aslında bu bağlantının temel maksadı muhtaçlıkları duyurmaktır. Çocuklar ise sözlerle kendini tabir etmeye başlar ve tıpkı vakitte özerkliklerinin de farkına varmış olurlar. Sözler, kavramlar ve en nihayetinde kelamlı lisanın ortaya çıkışı çocuğun bilişsel gelişimi ile paralel olarak gelişir ve birbirinden bağımsız değildir.

60d45a7f55427f322cff4653

Lisanın gelişebilmesi için niyetin oluşmaya başlamış olması gerekmektedir. Aslında fikir gelişimi, lisan tarafından belirlenir de denebilir. Lisan sayesinde fikir gelişir ve tekrar lisan sayesinde aktarılmış olur ve bu süreç de çocuğun etrafına, en nihayetinde de topluma ahengini sağlamış olur.

60d45a7a55427f322cff464f

Bu, pek alışılmış çocuğun içinde bulunduğu kültürün ana lisanı ile gerçekleşir. Bilhassa bebeklik ve erken çocukluk devri, lisanın kazanılmasında değerlidir ve rastgele bir nedenle lisan gelişiminde geri kalınması topluma ahengi ve tüm ömrü etkileyebilecek nitelikte olabilmektedir.

60d45a8255427f322cff4657

Her bebek lisan yeteneği ile doğar

Her bebek, şayet fizikî olarak değerli bir sorunu yoksa lisan yeteneği ile doğar. Hayatın birinci yılı lisan öncesi periyot, okul öncesi yıllar ise temel lisan yeteneklerinin kazanıldığı periyot olarak tanımlanır. Lisan öncesi devirde bebek, konuşmasa bile sesleri duyabilir. Hatta doğumdan sonraki birkaç gün içinde sesler ortasından annelerinin sesini ayırt edebilirler. İsteklerini çeşitli sesler çıkararak ve ağlayarak bildirir. Genel olarak 6. aydan itibaren “ba-ba”, “de-de” üzere çeşitli heceleri çıkarmaya başlar. 12. aya gerçek ise birinci sözler çıkmaya başlar.

60d45a8255427f322cff4659

Lisan gelişiminin evreleri nasıl olmalı?

1-2 Ay: İnsan sesine ve bilhassa annenin sesine reaksiyon verir. Rastgele bir gereksinim ya da sorun olduğunda bunu ağlayarak belirtir. Değişik sesleri ayırt etmeye başlar.
Birinci 4 Ay: Farklı sesleri ayırt edebilir.
4-8 Ay: Seslere karşı reaksiyon verir. Konuşmalara hırıltı ile karşılık verir. Farklı ses tonlarını algılar ve taklit etmeye başlar.
Birinci 9 Ay: Ağlar, gülümser, ünlü sesleri çıkarır. Elini uzatır; verme, işaret etme, gösterme hareketleri yapar.
9-12 Ay: Yetişkinlere benzeri ses tonu çıkarmaya başlar. 12 aylıkta 5-10 sözlük bir hafıza oluşur. Lakin ilerleyen birinci 6 ayda iki katına çıkar.

60d45a8455427f322cff465f

1-2 Yaş: Bir iki sözcüklü sözler kurar. Olumsuz cümleler ve soru cümleleri oluşturur.
2-3 Yaş: Söz dağarcığının süratle arttığı periyottur. 3-4 sözlük cümleler kurar ve 2 yaşında yaklaşık 250 söz haznesine sahiptir. 3. yaşta ise 1000 söze kadar çıkabilir.
3-5 Yaş: Sorulara yanıt verebilir. Mevzuları değiştirebilir. Kendi kendine soru-cevap diyalogları oluşturur. Kendi kendine konuşabilir. “Neden”, “Niçin” soruları sorabilir.
5-6 Yaş: Lisanı akıcı bir biçimde konuşabilir. “Çünkü”, “Ama”, “Sadece” üzere bağlaçlar kullanarak cümleler kurabilir. His ve kanıları aktarabilir.

60d45a7a55427f322cff464d

Lisan gelişimi birtakım faktörlerden etkilenebilir

Tüm bebekler, öğrenmeye öncelikle lisandaki sesleri öğrenmekle başlarlar ve her yaştaki beşerde olduğu üzere anladıkları söz sayısı kullanılan söz sayısından fazladır. Çocuğun birinci sözleri ortasında isimler başta gelir. Akabinde fiiller, sıfatlar ve edatlar gelir.

60d45a8355427f322cff465d

Çocukların öğrenebildiği ve söz edebildiği dilsel özelliklerdeki bu sıralama genelde değişmezken, gelişimin suratı; fizyolojik ve genetik özellikler, bilişsel gelişim, toplumsal etraf ve etkileşim, aile-çocuk ortasındaki sözel irtibat seviyesi, sosyoekonomik ve sosyokültürel özelliklerden etkilenebilmektedir.

60d45a8455427f322cff4661

Bu belirtiler sorun habercisi olabilir

Biyolojik faktörlere bağlı olarak duyma sorunu, görme sorunu, yarık dudak-damak gibisi problemleri olan çocukların konuşmalarında sorun çıkabilir ve gecikme görülebilir. Ayrıyeten zihinsel gerilik, serebral palsi, otizm, yaygın gelişimsel bozukluk üzere durumlar da lisan gelişiminde sorunlara neden olabilir. Olağan gelişimsel süreç içerisinde her ay ve yaşta kullanması gereken söz sayısı, kurması gereken cümle yapıları üzere beklentiler vardır.

60d45a8555427f322cff4663

Bu beklentileri gerçekleştirmiyorsa, söylenenleri duymuyormuş ve anlamamış üzere görünüyor, uygun reaksiyon vermiyorsa tüm bu bulguları birlikte kıymetlendirerek birtakım önlemler alınması gerekir. Bilhassa 12-18 ayda ortalama 5-20 söz bilmeleri gerekir ve kolay 2 sözlük cümleler kurması beklenir. Şayet sözleri kullanmak yerine işaret lisanını kullanıyorsa, sizin isteklerinize reaksiyon vermiyorsa, birtakım sesleri çıkarmıyorsa bir uzmanla görüşmek gerekmektedir.

60d45c9155427f322cff4666

Bebeğinizle kesinlikle konuşun

0-12 ay ortasında lisan gelişimi için kesinlikle bebeklerle konuşmak gerekir. Karşılık vermese bile sözleri tekrar etmek kıymetlidir. ‘Suyu döktüm’, ‘Kapıyı açtım’ üzere kimi yapılan işler konuşularak anlatılabilir. İsmini söylediğinizde bakmasını sağlamak, kullandığı söz ve heceleri ‘Su içmek istiyorsun’ vb. biçiminde desteklemek, “ce-ee” ve “fış fış kayıkçı” üzere oyunlar oynamak lisan gelişimini olumlu etkileyecektir.

60d45c9255427f322cff466a

0-3 yaş ortasında katiyetle ekran seyrettirilmemeli

0-3 yaş ortasında hiçbir halde televizyon/ekran seyrettirilmemesi önerilmektedir. Zira televizyonun karşısında bir bağlantı sisteminin içine değil, ondan cevap beklenmeyen pasif bir sistemin içine dahil olmaktadır. Bu yüzden birebir bakım vereni ve etrafındaki erişkinlerle olan ilgileri çocuğun lisan gelişimini zenginleştirir.

60d45c9255427f322cff4668

12-36 aylarda ise fotoğraflı kitapları birlikte incelemek, ‘Ben yaptım’, ‘Sen yaptın’ üzere zamirleri kullanmak, yaşıtları ortasında bulunmasını sağlamak gerekir. Kız çocuklarının daha erken, erkek çocuklarının daha geç konuşabileceği ile ilgili bir inanış vardır. Bu da erkek çocuklarda konuşma gecikmelerinin fark edilmesini ve erken müdahale edilmesini engellemektedir.

60d45d1b55427f322cff4676

3 yaşından itibaren kreşe gitmek de lisan gelişiminin zenginleşmesini sağlayan en kıymetli etmenlerden bir adedidir. Orada akran ve yetişkinlerle kuracağı toplumsal ilgiler bunu desteklemektedir. Öteki bir dikkat edilmesi gereken nokta ise anne baba ve yetişkinlerin çocukla konuşurken “bebeksi” bir lisanda irtibat kurmamaya çalışmalarıdır.

60d45d1155427f322cff4674

Ebeveynlerin lisan gelişim evrelerinin özelliklerini, çocukların konuşmalarını geciktirecek etmenleri bilmeleri ve bunlara dikkat etmeleri epeyce kıymetlidir. Bu sayede bir sorun olduğunda fark edilebilmekte ve müdahale edilebilmektedir. Çok daha ileri boyuttaki konuşma gecikmelerinde öncelikle bir çocuk psikiyatristine başvurulması gerekmektedir. Muhtaçlığa nazaran dil-konuşma terapistleri ya da psikolog ve özel eğitim uzmanlarına yönlendirilebilmektedir.

Yorumlar

Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu yukarıdaki form aracılığıyla siz yapabilirsiniz.