bilmediklerimiz enflasyon emeklilik ötv döviz deva akp chp mhp covid korona virüs gazete manşetleri haber
DOLAR
8,3322
EURO
10,0252
ALTIN
477,86
BIST
1.424
Adana Adıyaman Afyon Ağrı Aksaray Amasya Ankara Antalya Ardahan Artvin Aydın Balıkesir Bartın Batman Bayburt Bilecik Bingöl Bitlis Bolu Burdur Bursa Çanakkale Çankırı Çorum Denizli Diyarbakır Düzce Edirne Elazığ Erzincan Erzurum Eskişehir Gaziantep Giresun Gümüşhane Hakkari Hatay Iğdır Isparta İstanbul İzmir K.Maraş Karabük Karaman Kars Kastamonu Kayseri Kırıkkale Kırklareli Kırşehir Kilis Kocaeli Konya Kütahya Malatya Manisa Mardin Mersin Muğla Muş Nevşehir Niğde Ordu Osmaniye Rize Sakarya Samsun Siirt Sinop Sivas Şanlıurfa Şırnak Tekirdağ Tokat Trabzon Tunceli Uşak Van Yalova Yozgat Zonguldak
İstanbul
Mevzi Sağanak
22°C
İstanbul
22°C
Mevzi Sağanak
Çarşamba Parçalı Bulutlu
23°C
Perşembe Parçalı Bulutlu
22°C
Cuma Az Bulutlu
25°C
Cumartesi Gök Gürültülü
24°C

Bilimsel Yaklaşımları Sevenlere: Günlük Hayatta Aklımızı Kurcalayan Soruların Cevapları

Kimi beşerler meraklıdır, gün içerisindeki gördükleri şeyleri bile manalandırmak isterler. İşten dönerken, yemek yerken, tahminen de uykuya …

Bilimsel Yaklaşımları Sevenlere: Günlük Hayatta Aklımızı Kurcalayan Soruların Cevapları
02/05/2021 09:15
0
A+
A-
Kimi beşerler meraklıdır, gün içerisindeki gördükleri şeyleri bile manalandırmak isterler. İşten dönerken, yemek yerken, tahminen de uykuya dalarken; hayatının her anında kainatın hayat üzerine bıraktığı küçük parmak izini çözmek isterler. Şayet siz de onlardan biriyseniz bu içerik tam olarak sizin için;

Elma kesildikten bir mühlet sonra neden kararır?

s f46fa4ff7fb054f36e4e5e888460baf9c37d927c

Bir elmanın kabuklarını soyduğunuzda ya da ortadan ikiye kestiğinizde kıza müddette karardığını ve o parlak rengini kaybettiğini görürsünüz. Buna neden olan ana öge içerisindeki ‘polifenol oksidaz’ enzimidir. Bu enzim, havanın oksijenini alıp elmada bulunan ‘tanin’ ile birleşip kararmaya neden olur.

s 0ac4f7256b680fcc8246da33cda9e25047c236ce

Elma kesilirken ya da ısırılırken açılan yüzeydeki hücreler de bu tesirle bölünüp parçalanır. İçerisindeki polifenol oksidazlar havada bulunan oksijen ile birleşerek elma yüzeyinde renk değişimine neden olurlar. Kararmayı önlemek için elma kesildikten çabucak sonra suya konulabilir. Bu halde hava ile ilgisi kesildiğinden kararmayacaktır. Lakin sudan çıkarıldığında rengi esmerleşmeye devam edecektir.

Ya da bu kararmayı durdurmak için C vitamini kullanılabilir. Esmerleşen meyvenin üzerine limon suyu döküldüğünde, içindeki C vitamini, kararmaya sebep olan teşhisin oksijen ile tepkiye geçmesini pürüzler. Bu formda meyvenin kararması yavaşlar.

Soğan neden gözlerimizi yaşartır?

s ac1d8f7cc652129843ff1fc40e3abf000af27428

Soğanı doğrarken, soğan hücrelerini de kesimlere ayırmış oluruz. Soğan hücreleri iki kısımdan oluşur. Bunlardan biri “allinazlar” diye bilinen enzimleri içerir. Başkası de sülfit bileşiklerinden oluşan aminoasitleri içerir. Allinazlar sülfitleri parçalayarak sülfenik aside dönüştürürler. Kararsız bir yapıya sahip olan sülfenik asit ise kısa müddette uçucu bir kükürt bileşiğine dönüşür. Bu gaz süratle havada yayılır ve gözümüze ulaştığında da yakıcı bir aside dönüşür.

s 966ca596a87d72e27c8917cb070410a9fad2f66c

Lakin gözümüzü yakan tam olarak bu gazın tesiri değil, göz yaşımızla yansımaya girmesi sonucu oluşan sülfürik asittir. Gözümüzü nemli tutan bu sıvıda oluşan küçük ölçüdeki sülfürik asit, çok hassas olan göz sonlarını uyarır ve yaşarmasına neden olur. Soğan kokusu dediğimiz de aslında bu gazın kokusudur. 

Sülfürik asit gözümüze temas ettiğinde de gözyaşı bezlerimiz bu tehlikeyi algılar ve nüfus eden sülfürik asidi  gözyaşı salgılamaya başlar.

Denizanası ile temas etmemizin bedenimize ziyan vermesinin nedeni nedir?

s 43bc80da64b97319fe60a3c37fe4505b34e316ae

Denizanaları da öteki bütün canlılar üzere bir tehlike anında kendini savunmaya hazırdır. Dış etraftan bir tehdit hissettiği anda knidoblast ismi verilen savunma hücrelerini kullanır. Bu hücrelerin içindeki ‘nematosit’ ismi verilen yakıcı kapsüller dışarı çıkarak temas ettiği yüzeye ziyan verir. Denizanaları bu kapsülleri yalnızca savunmak için değil avlanmak için de kullanır.

Denizanasına dokunduğumuzda, denizanası bunu bir tehdit olarak algılar ve savunma hücrelerini derimize empoze eder. Hücre içinden çıkan her yakıcı kapsül patlayarak derimize biraz daha ziyan verir.

s b8c70f09bf82d4eebd4a91ef9db6427c4a3017c9

Denizanasının derimizle temas etmesi durumunda birinci olarak ağrının hafifletilmesi ve zehir tesirinin azaltılması için tahriş olan bölgeye amonyak ya da sirke uygulamak işe yarayabilir. Bunlar yok ise deri çabucak deniz suyuyla yavaşça yıkanabilir. Mümkünse antihistaminik bir ilaç yutmalı yahut tahriş olan bölgeye topikal bir krem sürmek de yardımcı olacaktır. 

Tahriş olan bölgenin tatlı suyla yıkanması yahut ovuşturulması ise patlamamış yakıcı hücrelerin patlamasına yol açabilir ki bu da derimizin daha çok ziyan görmesine neden olur.

Hamam böceklerinin radyasyondan etkilenmediği yanlışsız mu?

s bf22d40fa3a04421fee25a4216cae079d1dbc713

Bildiğimiz üzere radyasyon nükleer atomların yaptığı alfa, beta, gama, X üzere ışınımlara verilen gelen isimdir. Nükleer bir element yarılanma ömrü boyunca etrafına daima bu ışınları yayar. Bu ışınların ömrü ve katedebilecekleri uzaklık farklıdır. Örneğin alfa ışıması çok büyük tesir yaratırken ince bir kağıt katman tarafından bile soğurulması mümkündür.

Hamam böceklerinin radyasyondan etkilenip etkilenmediği hususu da burada netlik kazanır.

s 6aa6ff99845ba222a4abebf95e6d6210abf98fc5

Hamam böceklerinin radyasyondan hiç etkilenmemesi tam olarak gerçek değildir. Fakat üstlerini örten kitin katmanı nedeniyle pek çok canlıdan daha az etkilendikleri söylenebilir. Gelen ışınlar kitin katmanında soğrularak hayati ehemmiyet taşıyan organlara ulaşmaz. Bu yüzden hamam böcekleri insanlara nazaran radyasyona daha sağlamdır.

Beşerler ve hamam böcekleri ortasındaki radyasyona dayanıklılık farkı ise şöyledir:

Olağan bir beşerde radyasyona dayanıklılık üst hududu 5 rem iken öldürücü doz 800 rem olarak belirlenmiştir.
Lakin hamam böceklerinde öldürücü doz çoklukla 67.500 – 105.000 rem ortasında değişmektedir. Bu da neredeyse termonükleer bir patlamanın sebep olduğu radyasyona eşittir.

Neden kimi vitaminler bedende depolanamaz?

s 5302d4a9c976b9b221a5b3f521298891cb78fe74

Birtakım vitaminler bedende depolanabilirken kimileri ise depolanamazlar. Örneğin A vitamini karaciğerde depolanır ve hiç A vitamini almayan bir insan 5-10 ay boyunca bu vitamin deposundan faydalanabilir. Hiç D vitamini almayan bir insan da bedendeki D vitamini deposundan 2-4 ay boyunca faydalanır.

Bir vitaminin depolanabilir olması için kolaylıkla hücre içerisine nüfus edebilmesi gerekmektedir. Halbuki her husus hücrelerden içeriye giremez. Hücrenin istediği molekülleri içine alması için kimi sinyal sistemleri vardır. Lakin bu sistemler harekete geçtiğinde taşıyıcı proteinler aracılığıyla bu moleküller içeri alınır. Şayet hücrenin gereksinimi varsa büyün vitamin çeşitlerini içerisine alabilir. Bu hücrenin seçici özelliğinden kaynaklanır.

s 28c711882b8ecf4eef8de7d5c667166dce93ec62

Lakin A, D, E, K üzere vitaminler yağda çözünebildikleri için ve hücre zarı da yağ yüklü bir yapıya sahip olduğu için kolay kolay hücrenin içerisine girip orada depolanabilirler. C ya da B vitaminleri ise suda çözündükleri için depolanamazlar. Bu nedenle günlük besinlerden bu vitaminlerin karşılanması gerekir.

Göz neden seğirir?

s 0f0e71884e9156106c7dc850c0781b99f6cd045c

Göz seğirmesinin nedeni, göz kapağı kaslarının kapak kenarına paralel biçimde kasılmasıdır. Öteki bir tabirle ‘kas fasikülasyonu’ denilen göz kapağını denetim eden kasların süratli kasılması olayıdır. Ekseriyetle kas yorgunluğu, gerilim ve çok yorgunluk en sık sebeplerindendir.

s 6ab87c7823e5fd01c853fa45a369c2e64dbbd04f

Göz seğirmeleri, ruhsal yahut nörolojik bozukluğun habercisi de olabilir. Kimi durumlarda da sırf kişinin gözlük muhtaçlığı içerisinde olduğuna bir işaret olabilir.
Bu sorunun bir diğer nedeni ise gözyaşı azlığıdır. Buna ek olarak uykusuzluk ve çok çalışmaya bağlı yorgunluk da seğirme sebepleri ortasında yer alır.

İnsanların sesleri neden farklıdır?

s f47e569482a936ffe4b14e0a941e045ecaf80315

Ses tellerimiz aslında bir kastır. Ağzımızdan çıkan her ses akciğerden çıkan havanın bu kasları titreştirmesiyle oluşur. Her insanın farklı bir sese sahip olması ise ses tellerinin kalınlıklarının, gerginliklerinin ve boyutlarının farklı olmasıyla ilişkilidir.

s af5e4aca4e867cf977f421d2d3db89279c5aeb6b

Bu farklar her sese ilişkin doğal bir titreşim frekansı aralığı meydana getirir. Böylelikle sesimiz bir diğerine nazaran daha kalın daha ince ya da daha tiz çıkabilir. Sesin kuvveti ve perdesi, ses tellerinin birbirlerine yakınlaşması ve gerginliği ile ilgilidir.

Ses telleri de tıpkı bir enstrümanın telleri üzeredir. Örneğin bir gitarın telleri gevşekse düşük perdeli bir ses çıkarır. Şayet telleri gererseniz sesler güçlenir. Ses tellerinde de birebir mantık geçerlidir. Ses telleri uzun ve gevşekse sesler düşük perdeli çıkar. Lakin kısa ve gergin ses telleri epeyce yüksek frekansta sesler üretebilir.

Kedilerin gözleri geceleri neden parlar?

s ef2a1683cb42c700e9ef26f78640b8cbd005dfee

Kediler, gündüzleri yalnızca mavi ve yeşil rengi seçebilirken, geceleri renk seçme gereksinimi olmadığından birçok canlıdan avantajlı hale gelirler ve görme sertlikleriyle büyük bir hareket kabiliyeti kazanırlar. İnsanların el feneriyle aydınlatarak zar güç önünü görebildiği karanlık yerlerde kediler yirmi metre uzaklıktaki bir hayvanın kuyruğunu bile seçebilir ve son derece çevik hareketlerle ona ulaşabilirler. Kedilerin görme kabiliyetini arttıran bu özellikleri tıpkı vakitte geceleri de gözlerinin parlamasına neden olur.

s fa4aa4fbc294ff1b067a6eb65acb55cb3a819d29

Kedilerin gözlerinin damar katmanları ‘tapetum lucidum’ isimli bir özelliğe sahiptir. Aslında bu göz yapısı yalnızca kedilerde değil, daha pek çok göğüslü hayvanda da vardır. Bu damar yapısının özelliği içerisinde ‘guanin kristalleri’ ismi verilen ve gözün art kısmına düşen ışığı tekrar retinaya yansıtan bir unsur olmasıdır. Bu sayede retinaya tekrar yansıyan ışığın bir kısmı mercekten geri döner ve geceleyin kedilerin gözlerinin parlamasına sebep olur.

Gökyüzü neden mavidir?

s 7e455f9c091f009a3a5797ec06d720d9c9a4ad3f

Gökyüzünün mavi görünmesinin nedeni ışığın kırılması ile ilgilidir. Güneş’ten gelip uzaya yayılan ışık gerçekte göze ziyan verebilecek özelliktedir. Bu yüzden Dünya’ya ulaşan ışığın gözün rahatlıkla algılayabileceği ve ziyan görmeyeceği duruma gelmesi koşuldur. Bunun için ışınların bir süzgeçten geçmesi gereklidir. Bu dev süzgeç ise dünyayı çevreleyen ‘atmosfer’dir.

s 38443b9a4cfe7d0275bf5a89eb967278a7686cf9

Güneş ışınları atmosfere girdiğinde atmosferdeki gaz moleküllerine ve toz parçacıklarına çarparak yayılır. Gün ışığı değişik dalga uzunluklu birçok ışından oluşur. En kısa dalga uzunluklu mavi ışınlar atmosferin üst katmanlarındaki küçük parçacıklar tarafından çabucak saçılırlar. Ama en büyük dalga uzunluklu ışık olan kırmızı ışık saçılmak için daha büyük parçacıklara çarpmak zorundadır. Gökyüzü açık olduğunda, mavi ışık öteki ışıklara oranla en fazla saçılan ışıktır. Bu yüzden de gökyüzü mavi görünür. Gökyüzü ağır bulutlarla yahut dumanla dolu olduğunda ise bütün ışınlar çabucak hemen tıpkı oranda saçıldığı için gökyüzü gri görünür.

Yorumlar

Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu yukarıdaki form aracılığıyla siz yapabilirsiniz.