bilmediklerimiz enflasyon emeklilik ötv döviz deva akp chp mhp covid korona virüs gazete manşetleri haber
DOLAR
8,6906
EURO
10,3992
ALTIN
499,22
BIST
1.403
Adana Adıyaman Afyon Ağrı Aksaray Amasya Ankara Antalya Ardahan Artvin Aydın Balıkesir Bartın Batman Bayburt Bilecik Bingöl Bitlis Bolu Burdur Bursa Çanakkale Çankırı Çorum Denizli Diyarbakır Düzce Edirne Elazığ Erzincan Erzurum Eskişehir Gaziantep Giresun Gümüşhane Hakkari Hatay Iğdır Isparta İstanbul İzmir K.Maraş Karabük Karaman Kars Kastamonu Kayseri Kırıkkale Kırklareli Kırşehir Kilis Kocaeli Konya Kütahya Malatya Manisa Mardin Mersin Muğla Muş Nevşehir Niğde Ordu Osmaniye Rize Sakarya Samsun Siirt Sinop Sivas Şanlıurfa Şırnak Tekirdağ Tokat Trabzon Tunceli Uşak Van Yalova Yozgat Zonguldak
İstanbul
Sağanak Yağışlı
28°C
İstanbul
28°C
Sağanak Yağışlı
Cumartesi Mevzi Sağanak
29°C
Pazar Parçalı Bulutlu
30°C
Pazartesi Mevzi Sağanak
30°C
Salı Parçalı Bulutlu
30°C

Dolar/TL Rekora Koşuyor: Peki Merkez Bankası, Erdoğan’ın İsteği Doğrultusunda Faiz İndirirse Ne Olur?

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan dün gece bir kere daha Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası’nı (TCMB) faiz indirimine davet etti. Erdoğan’ın …

Dolar/TL Rekora Koşuyor: Peki Merkez Bankası, Erdoğan’ın İsteği Doğrultusunda Faiz İndirirse Ne Olur?
02/06/2021 16:56
0
A+
A-
Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan dün gece bir kere daha Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası’nı (TCMB) faiz indirimine davet etti.

s befb4ef92cd6cfe88d90a3f4988872173d5e1b3c

Erdoğan’ın faizlerin indirilmesine yönelik davetinin akabinde, Prof. Dr. Sevda Demiralp, BBC Türkçe’de bir yazı kaleme aldı:

Cumhurbaşkanı, faizleri düşürmek sureti ile yatırım maliyetlerini azaltmak ve bu biçimde ekonomiyi canlandırmak dileğinde. Elbet ki fiyat istikrarı sağlayıp, ekonomik riskleri azaltarak piyasa faizlerini kalıcı olarak düşürebilmek ve bu formda yatırımları canlandırabilmek hepimizin dileği. Fakat ekonomiyi dilek edilen doğrultuda yönlendirebilmek için düzgün niyet ve dilekler her vakit kâfi olmuyor.

Hele de bu dilekler iktisat biliminin temellerine muhalif adımlar içerirse maliyetleri azaltmak şöyle dursun artırmak da mümkün.

Enflasyonun yüzde 17, maksadın ise yüzde 5 olduğu, risk primimizin ise 400 puan düzeyinde seyrettiği bir devirdeyiz. Enflasyonun hem düzeyi hem de geleceğe yönelik beklentileri yükselişte.

Aslında hükümet lider değişikliğinden çabucak evvel net formda “fiyat istikrarının bir kenara konacağını” söyledi lakin piyasalar bunun ne manaya geldiğini yorumlamakta zorlandılar.

Çünkü yeni Merkez Bankası Lideri Şahap Kavcıoğlu her şeye karşın sıkı duruş sinyalleri vermeye çalışıyor. Dün gelen açıklamalar “fiyat istikrarının bir kenara konacağı” niyetinin samimiyetini bir defa daha vurguluyor.

Faizler inerse ne olur?

s 28792bcbde72d07268cfbc9c1d0fbfdfc0dd7c77

Ekonomik dinamiklere karşıt düşecek ve vakitsiz gelecek faiz indirimleri piyasa faizi ve kur üzerinde zıt tesir yapıyor. Piyasa faizleri inmek şöyle dursun tersine artıyor.

Dün geceden bu yana uzun vadeli tahvil faizlerinde ve kurdaki ani sıçrama bu tedirginliği yansıtıyor. Zira vaktinden evvel gelecek bir faiz indiriminin dolarizasyonu tekrar alevlendirmesinden, bu durumun enflasyonu büsbütün denetimden çıkarmasından ve bunun yeni bir krize yol açmasından korkuluyor.

s e54df47eb1e3d9cd7ce35a2d44567fb8dc29e35a

Halde kırmızı çizgi iki yıllık tahvil faizini, mavi çizgi ise Merkez Bankası’nı faiz indirimine davet eden siyasi telaffuz sayısını gösteriyor.

2010 sonrası devirde Merkez Bankası üzerindeki baskılar artmış. Artan siyasi baskılara paralel tahvil faizlerinin de artış gösterdiğini gözlemliyoruz.

Neden bu türlü?

s 249bcb378906ac6048417ccda02042bb6fde9432

Merkez Bankası’na siyasi kanattan giderek daha ağır bir halde faiz indirmesi için telkin yapılırken tahvil faizleri neden yükselmiş olabilir?

Merkez Bankası giderek daha bağımsız bir hal takınıp kendisinden faiz indirmesi beklenirken faizleri mi artırdı? Elbette hayır. Tersine giderek siyasi baskılarla savrulan, bağımsızlığını kaybeden, enflasyon denetimini kaybeden, laf dinlemediği vakit liderleri vazifeden alınan bir Merkez Bankası var karşımızda.

Yapmış olduğumuz araştırmalar, ABD Merkez Bankası Fed ve Avrupa Merkez Bankası örneklerinde merkez bankaları siyasi baskılara reaksiyon vermezken, TCMB’nin bu baskılara boyun eğdiğine işaret ediyor.

Siyasi baskılara boyun eğen bir merkez bankası kredibilitesini kaybedip enflasyon beklentilerini çapalama yeteneğini yitiriyor.

Bu durumda ise iktisat yükselen iki maliyetin kıskacı altına giriyor.

Faiz maliyeti

s c337fe268fb00270e68cf435374a0c71b5b23226

İktisat yazını şu mevzuda epey net. Siyaset faizini düşürerek enflasyon düşmez. Enflasyon düşmediği vakit da piyasa faizi düşmez, yatırımlar canlanmaz. Zira piyasa faizinin en değerli bileşenleri enflasyon beklentileri ve risk primidir. Dolayısı ile enflasyon düşmeden siyaset faizini düşürmek geri teper ve daha yüksek borçlanma maliyeti ile sonuçlanır.

Pekala o vakit Türkiye’de “Faiz indirmek enflasyonu düşürür” formundaki yorumlara temel olarak gösterilen Neo-Fisherian görüş nedir?

Neo-Fisherian görüşün filizlendiği ortamı inceleyelim. Enflasyonun fazlası da azı da Merkez Bankası’nın kredibilitesini olumsuz tesirler.

2008 krizi sonrası ABD’de bir türlü belini doğrultamayan enflasyon sebebi ile enflasyon beklentileri yüzde 2’lik gayenin altında sabitlendi. Enflasyon düştükçe çaresiz kalan ABD Merkez Bankası (Fed) faiz indirdi.

Piyasalar bunu bir acizlik olarak yorumlayıp Fed’in enflasyonu amaca yükseltemeyeceğini düşündüklerinde faiz indirimleri sonrası enflasyon beklentileri de düşmeye başladı. Yani “Faiz inince enflasyon da düşer” argümanını savunan Neo-Fisherian görüş ortaya çıktı.

Gelişmiş olduğu çerçeve içinde değerlendirildiğinde net olarak görüleceği üzere Neo-Fisherian görüş Merkez Bankası’na inancın sarsıldığı bir çarpıklığa işaret eder.

Sağlıklı para siyaseti uygulaması ya da tavsiyesi değildir. Merkez Bankası’nın kredibilitesinin zayıfladığı sıhhatsiz bir durumu gösterir. O nedenle geliştirildiği bağlamdan çıkarıp “Haydi bu fikri Türkiye’ye uygulayalım” demek de mümkün değildir.

Çünkü bizdeki sorun yüksek enflasyon sorunu olup tam aksisi istikametli bir kredibilite kaybını gösterir. Bizde evvel siyasi baskılara boyun eğilip faiz indirilir. Lakin bunun sonrasında enflasyon denetimden çıktıkça faiz artar. O nedenle artan faiz zayıf kredibilite ile birleştiğinde enflasyon beklentisini üst taraflı tetikler. Yani Neo-Fisherian görüşün altını çizdiği olumlu münasebetin bizdeki yansıması, faiz artışı sonrası düzgünce paniğe kapılan piyasaların enflasyon büsbütün denetimden çıktı diye düşünüp beklentilerini üst istikametli revize etmesidir.

İşte bu nedenle TCMB üzerindeki siyasi baskılar arttığında Merkez Bankası kredibilitesi yıprandığı için enflasyonun denetimden çıkacağına olan inanç artmakta ve “Neo Fisherian görüşle tutarlı” olarak tahvil faizleri de yükselmektedir.

Kur maliyeti

s 976251e9977073c304be7ad2455c263631034999

Siyasi baskılar yalnızca piyasa faizlerini artırarak değil TL’de kıymet kaybına sebep olarak da maliyetleri üst çekiyor.

Yeniden yapmış olduğumuz çalışmalar ışığında TCMB’ye faiz indirimi konusunda yapılan siyasi telkinlerin kurda ortalama 20 baz puanlık bir paha kaybı yarattığını ve kur oynaklığının arttığını görüyoruz. Özel dal dış borcunun GSYH’nin yüzde 35’ini teşkil ettiği bir ülkede kurda yaşanan paha kayıplarının yarattığı maliyet faiz kanalından çok daha yüksek.

Toparlayacak olursak, bir sefer daha yineleyelim ki yatırımların canlanması, bu halde üretim kapasitesini artırmak suretiyle ekonomik pastayı büyütebilmek hepimizin dileğidir. Lakin bunu yaparken iktisat yazınında elde edilmiş bilgi birikimi ışığında hareket edilmezse dün geceden beri yakinen izlediğimiz üzere aksi sonuçlar doğup daha büyük maliyetler ortaya çıkabilir.

Erdoğan’ın dün katıldığı yayında en kritik sözlerinden biri, faiz artışı daveti olmuştu.

Yorumlar

Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu yukarıdaki form aracılığıyla siz yapabilirsiniz.