bilmediklerimiz enflasyon emeklilik ötv döviz deva akp chp mhp covid korona virüs gazete manşetleri haber
DOLAR
8,5086
EURO
10,2872
ALTIN
499,58
BIST
1.441
Adana Adıyaman Afyon Ağrı Aksaray Amasya Ankara Antalya Ardahan Artvin Aydın Balıkesir Bartın Batman Bayburt Bilecik Bingöl Bitlis Bolu Burdur Bursa Çanakkale Çankırı Çorum Denizli Diyarbakır Düzce Edirne Elazığ Erzincan Erzurum Eskişehir Gaziantep Giresun Gümüşhane Hakkari Hatay Iğdır Isparta İstanbul İzmir K.Maraş Karabük Karaman Kars Kastamonu Kayseri Kırıkkale Kırklareli Kırşehir Kilis Kocaeli Konya Kütahya Malatya Manisa Mardin Mersin Muğla Muş Nevşehir Niğde Ordu Osmaniye Rize Sakarya Samsun Siirt Sinop Sivas Şanlıurfa Şırnak Tekirdağ Tokat Trabzon Tunceli Uşak Van Yalova Yozgat Zonguldak
İstanbul
Az Bulutlu
23°C
İstanbul
23°C
Az Bulutlu
Cuma Parçalı Bulutlu
25°C
Cumartesi Az Bulutlu
26°C
Pazar Gök Gürültülü
23°C
Pazartesi Parçalı Bulutlu
24°C

İnsan Zihninin Karanlık Tarafına Işık Tutan Bir Sosyal Psikoloji Kuramı: Bilişsel Çelişki

Psikoloji meraklıları toplansın. Psikoloji araştırmalarının en değerlilerinden biri olan “Bilişsel Çelişki” kuramı ile karşınızdayız. Leon …

İnsan Zihninin Karanlık Tarafına Işık Tutan Bir Sosyal Psikoloji Kuramı: Bilişsel Çelişki
22/04/2021 08:33
0
A+
A-
Psikoloji meraklıları toplansın. Psikoloji araştırmalarının en değerlilerinden biri olan “Bilişsel Çelişki” kuramı ile karşınızdayız.

Leon Festinger tarafından ortaya koyulan “Bilişsel Çelişki” kuramına nazaran, beşerler davranışlarını ve kanılarını geçmiş tecrübelerine ve bedellerine nazaran belirlerler.

s 5b4135f487ab2ba2cf38c2b619f903c6d9356d9c

Bu bedeller; inançlar, benimsenmiş tavırlar ve ihtiyaçları olabilir. Vakitle resen yahut çevresel faktörler nedeniyle edindiğimiz tüm bu pahalar kişiliğimize istikamet verebilir. Böylelikle insan birçok kıymete sahip olabilir; bu bedeller futbol ekibi taraftarlığı, bir dine dahil olma, siyasi bir partiyi destekleme üzere genel bir toplumsal mevzu olabileceği üzere; daha özel mevzularda olabilir. Örneğin, komşusu hakkındaki fikirleri, sevmediği bir yemek hakkındaki ön yargıları üzere.

Beşerler vakit içinde bu bedellerine zıt olan durumlarla karşılaşabilirler.

s 71f4c293ceae0c61b90200d623eed79f080c9be9

Bu durumlar ve bilgiler kendi varsayımlarıyla çelişirse, bahsettiğimiz bu bilişsel çelişki durumu meydana gelir. Yani bireyler, kendi inançlarını terk etmemek ismine, sonradan ortaya çıkan uyumsuzlukları kabul etmeme ve görmezden gelme iradesini gösterebilir.

Şayet bir hususa büsbütün inanıyorsa, onun yanlış olmasını istemez ve fikirlerine sıkı sıkıya tutunur. Gerçeklerle yüzleşmekten ya kaçar ya da gerçeklere karşı koyarak saldırma eğilimine geçer. Karşı görüş hiç var olmamış üzere davranır ve bir nevi duymazlıktan gelir.

Yani insan, karşısına çıkan uyumsuzluklarla yüzleşmekten kaçınır ve bilinçaltında kendini kandırmaya çalışır.

s 13111499bc042f514395431477e0f9ddcffa5fd0

Üstelik bilinçaltımız bunu yaparken o kadar başarılı olur ki, bunun bir kandırma olduğunu asla fark etmeyiz. Ne olursa olsun kıymetlerimizi savunma yoluna masraf, vakitle aksi görüşü yalnızca çürütmekle kalmayıp onu yok etme isteği da duyarız. Zira zihnimiz, durumu evvelce öylesine içselleştirmiştir ki, zıtlıkları kendisine yapılmış bir atak olarak görür.

Günlük hayattan bir örnek vererek mevzuyu daha anlaşılır hale getirelim.

s 0b46b023152a7a2be1a14b08405d2b9fa5832366

Sigara içen bir kişiyi ele alalım. Kuvvetle olası ki sigara içen herkesin, sigaranın sıhhate ziyanlarını bilir. Hatta birçoğu bunun öldürücü boyutta olduğunu da kabul eder. Buna karşın sigara içen kişi, vakitle karşı görüş taarruzları geliştirir ve hatta bilimin yanıldığını, sigara içmenin bir ziyanının olmadığını argüman eder hale gelebilir. Daha evvel sigaradan ölen hiçbir tanıdığının olmadığını, hatta sigara içmesine karşın 90 yaşında hala sağlam olan bir akrabasının olduğunu söyleyebilir.

Bilişsel çelişki kuramı modeli, siyasi görüşlere de uygulanabilir.

s 551b08746703868b04a9dffc3420f5ca72ec5016

Örneğin, tekrar bir kişiyi ele alalım. Bu kişinin inandığı siyasi görüşü savunan partinin, yolsuzluk yaptığı ortaya çıksın. Kişi büyük olasılıkla, partisini değiştirmeyecek ve öteki bir görüşü savunan partiye yönelmeyecektir. Pekala, lakin neden?

Kurama nazaran bakacak olursak, kişi; bu haberi basitçe görmezden gelebilir. Yani yapılan hırsızlığı kıymetsiz bir mevzuymuş üzere algılar ve “Herkes çalıyor, ne var bunda?” ya da “Çalıyor lakin iş de yapıyor sonuçta” stilinde fikirler ortaya koyacaktır. Bu da yetmezse olayın bir komplo olduğunu söyleyecek, partisini yok etmek emeliyle uydurulmuş bir palavra olduğunu belirtip saldırganlaşacaktır.

Halbuki rakip partinin bu türlü bir şey yaptığı ortaya çıkarsa, ona en büyük saldırıyı da yeniden bu birebir kişi yapacaktır.

Örneklerimize devam edelim ve bu kavramın günlük hayatımızın içine ne derece girdiğini biraz daha net görelim.

s 411a80c2836f46ff35ca55b0a34b7ee2671da882

Bir toplu taşıma aracını, hatta direkt olarak otobüsleri ele alalım. Sanıyoruz ki birçok kişi, büyük kentlerde otobüslerin tıklım tıklım olmasından şikâyetçidir. Bu şahıslardan birinin, sabah işe giderken otobüsün koltuğunda oturduğunu hayal edelim. Bu kişi, vakitle kalabalıklaşan otobüste rahatsızlık duymaya başlayacaktır. İçerideki hava azalacak; kalabalık, oturmasına karşın üzerine baskı uygulayacaktır.

Bu sırada bu kişi, otobüs bir durağa yanaşıp yeni yolcu almaya başladığında şiddetle reaksiyon gösterecektir. Sürücüye daha fazla yolcu almaması gerektiğini, bunun hem yolcu haklarına alışılmamış olduğunu ve bu mevzunun maddelerce yasaklanması gerektiğini söyleyecektir.

Pekala, sonraki gün tıpkı kişinin tıklım tıklım bir otobüse binip ayakta kalması durumunda ne olur?

s 5d3ae8cb77798ca980054c6e0e51011a92d6bb45

Mesela oturan yolculardan biri, bu kişinin otobüse binmesine mahzur olursa, kişi nasıl bir reaksiyon gösterir dersiniz? Çabucak söyleyelim, dün savunduğu tüm pahalar bir anda yerle bir olur. İşe geç kaldığını ve toplu taşıma araçlarının herkese ilişkin olduğunu savunur. Dün söylediği kavramlarda sahiden haklı da olsa, şu an için onun ihtiyaçları farklıdır. Söylenilen tüm karşı uyumsuzlukları yok sayar hatta onları çürütmek için saldırır. Dünkü haline bile savaş açar.

Bu örnek, ihtiyaçlarımızın de tıpkı inançlarımız üzere kıymetli bir bilişsel etken olduğunu gösterir.

Örneklerden de anladığımız üzere, kuramın geliştiricisi olan Festinger’e nazaran, bireyler inançlarını korumak ve ihtiyaçlarını karşılamak ismine, gelen karşı görüşleri sansürlerler.

s d6b17046b4910fa6bb76f6140930cdc47fcc9431

Böylelikle yalnızca inandıkları pahaları seçerler ve onları korurlar. Şayet bu aykırı görüşler ortasında seçme mecburiliği oluşursa da en güzelini değil, kendisiyle en uyumlusunu seçerler. Bu açıdan bireyler yararcı bir anlayış güderler.

Mevzuyu toparlamak gerekirse, bilişsel çelişkinin oluşması kendimizle çatışmamıza dayanıyor.

s ec8477bee73ab24d5bd05583d5aa8c1d7a99900b

İnançlarımızı korumak ve ihtiyaçlarımızı karşılamak emeliyle, kimi durumlarda mantıktan saparak kendi yalanımıza kendimiz inanıyoruz. Hakikaten bunu yapmazsak, bu çatışmalar eninde sonunda bir kadro ruhsal sorunlara dönüşüyor.

İnsan, tabiatı gereği, dengeli ve meçhullükten uzak bir mental sisteme muhtaçlık duyduğu için, ortada net ve apaçık bulunan ve gerçeğe ters yahut bu gerçeği büsbütün reddeden bir fikri bile zihinsel istikrar ve sükunet ismine tek gerçek olarak kabul ediyor.

Ne diyelim, psikoloji bizi bize anlatan, sahiden de büyüleyici bir bilim kısmı…

Yorumlar

Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu yukarıdaki form aracılığıyla siz yapabilirsiniz.